Obserwuje się, że niedobór żelaza występuje stosunkowo często wśród sportowców wyczynowych, co z kolei może prowadzić do wyraźnego obniżenia ich wydolności fizycznej i dlatego nie należy go bagatelizować, lecz podjąć właściwe strategie mające na celu poprawę stanu gospodarki żelazowej organizmu. Do głównych mechanizmów za pośrednictwem których regularne uprawianie sportu może przyczyniać się do wystąpienia zjawiska deficytu żelaza należą zwiększone zapotrzebowanie na żelazo, zwiększona utrata żelaza i zmniejszenie jelitowej absorpcji żelaza w wyniku wysokiego stężenia hepcydyny, czyli hormonu białkowego produkowanego w wątrobie, którego zadaniem jest regulacja homeostazy żelaza w organizmie.
Co warto wiedzieć na temat suplementacji żelazem?
Nie ulega żadnej wątpliwości, że intensywne sesje treningowe wykonywane z dużą częstotliwością mogą prowadzić w konsekwencji do nasilenia stanu zapalnego w organizmie i wzrostu stresu oksydacyjnego, a tym samym do zwiększonej sekrecji hepcydyny i zmniejszenia jelitowej absorpcji żelaza [1, 2].
Jako podstawowy zestaw badań krwi, który wykorzystuje się w celu oceny i monitorowania gospodarki żelazowej organizmu wykonuje się stężenie hemoglobiny (Hb), hematokrytu (Ht), średniej objętość krwinki czerwonej (MCV), średniej masy hemoglobiny w krwince czerwonej (MCH) oraz poziomu ferrytyny w surowicy. U zdrowych sportowców płci męskiej i żeńskiej powyżej 15 roku życia, wartości ferrytyny do 15 µg/L są równoważne wyczerpanym zasobom żelaza w organizmie, natomiast wartości od 15 do 30 µg/L wskazują na niskie zapasy tego ważnego mikroelementu, dlatego dla osób aktywnych fizycznie w tym wieku punkt odcięcia dla stężenia ferrytyny wynoszący 30 µg/L wydaje się być właściwy.
Leczenie niedoboru żelaza - jak wygląda?
Leczenie niedoboru żelaza polega na odpowiednim poradnictwie żywieniowym, doustnym podawaniu preparatów żelaza, bądź w szczególnych przypadkach w formie iniekcji dożylnej. Sportowcy z powtarzającymi się wielokrotnie niskimi wartościami ferrytyny korzystają na ogół z okresowej doustnej substytucji preparatów żelaza. Niewątpliwie ważne jest, aby obserwować sportowców indywidualnie, powtarzając podstawowe badania krwi wymienione powyżej dwa razy w roku. Długoterminowa suplementacja żelazem w postaci odpowiedniej jakości preparatu farmaceutycznego lub w postaci iniekcji dożylnej w przypadku normalnego lub nawet wysokiego stężenia ferrytyny nie ma absolutnego sensu i może być wręcz szkodliwa [1, 2].
- Dodaj do koszyka
Tania wysyłka od 9,99 PLN! - Dodaj do koszyka
Tania wysyłka od 9,99 PLN! - Dodaj do koszyka
Tania wysyłka od 9,99 PLN!
Dosłownie niespełna kilka miesięcy temu ukazała się interesująca systematyczna praca przeglądowa, której autorzy zdecydowali się poszukać odpowiedzi na pytanie czy suplementacja żelazem u sportowców z deficytem żelaza, lecz bez stwierdzonej niedokrwistości (ang. Iron Deficient Non-Anaemia - IDNA) może skutkować poprawą wydolności fizycznej. Dokonano analizy rezultatów dwunastu randomizowanych kontrolowanych prób klinicznych z udziałem łącznie 283 osób, pośród których znaleźli się zarówno sportowcy wyczynowi, jak i sportowcy amatorzy, trenujący rekreacyjnie.
Wpływ suplementacji żelazem
W publikacji zaobserwowano, że wzrost zdolności wysiłkowych organizmu w następstwie doustnej suplementacji żelazem stwierdzono jedynie w połowie uwzględnionych w pracy badań, a dokładniej rzecz ujmując w sytuacji, kiedy preparat żelaza został zastosowany przy stężeniu ferrytyny ≤ 20 μg/L w surowicy. Z kolei rezultaty innej systematycznej pracy przeglądowej i metaanalizy uwzględniającej wpływ suplementacji diety żelazem na wydolność fizyczną kobiet w wieku rozrodczym wskazują, że codzienna podaż żelaza w postaci doustnego preparatu farmaceutycznego znacznie poprawia możliwości wysiłkowe w przypadku wysiłków maksymalnych i submaksymalnych, zapewniając w ten sposób racjonalne uzasadnienie zapobiegania i leczenia niedoboru żelaza wśród kobiet w wieku reprodukcyjnym [3, 4].
Suplementacja żelazem - czy warto?
Wyniki dostępnych badań wskazują, że doustna suplementacja preparatem żelaza przyczynia się do zwiększenia wydolności fizycznej u sportowców i osób aktywnych fizycznie z deficytem żelaza, jednak bez stwierdzonej niedokrwistości w przypadku, gdy jest ona wdrażana przy stężeniu ferrytyny ≤ 20 μg/L w surowicy. W dodatku warto również wiedzieć, że żelazo ma istotny wpływ na syntezę witaminy D, a tym samym niedobory żelaza mogą sprzyjać deficytom witaminy D. Ponadto, badania naukowe (w tym również krajowe) dowodzą, że niedobory witaminy D i żelaza często współwystępują ze sobą, co może wynikać z faktu, iż metabolizm tych dwóch substancji odżywczych jest wzajemnie powiązany [3 – 5].
1. Clénin G., Cordes M., Huber A. i wsp.: Iron deficiency in sports - definition, influence on performance and therapy. Swiss Med Wkly. 2015 Oct 29;145:w14196. https://smw.ch/article/doi/smw.2015.14196
2. Pedlar C.R., Brugnara C., Bruinvels G. i wsp.: Iron balance and iron supplementation for the female athlete: A practical approach. Eur J Sport Sci. 2018 Mar;18(2):295-305.
3. Rubeor A., Goojha C., Manning J. i wsp.: Does Iron Supplementation Improve Performance in Iron-Deficient Nonanemic Athletes? Sports Health. 2018 Sep/Oct;10(5):400-405.
4. Pasricha S.R., Low M., Thompson J. i wsp.: Iron supplementation benefits physical performance in women of reproductive age: a systematic review and meta-analysis. J Nutr. 2014 Jun;144(6):906-14. https://academic.oup.com/jn/article/144/6/906/4616008
5. Malczewska-Lenczowska J., Sitkowski D., Surała O. i wsp.: The Association between Iron and Vitamin D Status in Female Elite Athletes. Nutrients. 2018 Jan 31;10(2). pii: E167. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5852743/
Mateusz Durbas
Powiązane artykuły
Ciekawostki
Cynk a odporność – jakie są zależności?
Cynk największą popularność zyskuje jesienią. Jest to w pełni uzasadnione, ponieważ cynk pełni krytyczną funkcję w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Jego…
Kurkumina a choroby nowotworowe – jakie są zależności?
Wizytówką kurkuminy jest jej działanie przeciwzapalne, które naukowcy bardzo szeroko opisują w publikacjach naukowych. Przewlekłe stany zapalne uznawane są za…
Magnez w sporcie – jakie są korzyści?
Im większa aktywność fizyczna, tym większe zapotrzebowanie na magnez. Jeśli chcesz zapewnić swojemu ciału optymalne warunki do uzyskiwania progresu sportowego,…
Koenzym Q10 a serce – jakie są zależności?
Serce nieustannie tłoczy krew, która zaopatruje wszystkie nasze tkanki w substancje odżywcze. Co będzie, gdy osłabi swoją pracę? Skutki są…
Maksymalna pompa mięśniowa
Właśnie rozpoczynasz przygodę z treningiem na siłowni, czy może jesteś doświadczonym zawodnikiem szukającym sposobów na optymalizację swojego treningu? Bez względu…
Posiłek potreningowy – najważniejszy w ciągu dnia?
W świecie fitness upowszechniło się takie przekonanie, które głosi, iż posiłek potreningowy jest najważniejszym posiłkiem jedzonym w ciągu całego dnia….
Strength & Conditioning – co to w ogóle jest?
Strength & Conditioning, czyli w wolnym tłumaczeniu siła i kondycjonowanie – co to w ogóle jest za dziedzina nauki i…
Długotrwały trening aerobowy a poziom testosteronu u mężczyzn
Jednym z fizjologicznych systemów organizmu, który jest niezwykle wrażliwy na stres związany z wykonywanymi systematycznie ćwiczeniami fizycznymi jest układ hormonalny….